Railway Secret Code: ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બા પર 'X' કેમ લખેલું હોય છે? કોચ નંબરનું રહસ્ય અને સેફ્ટી નિયમો

કલ્પના કરો કે તમે સુમસામ રેલવે સ્ટેશન પર રાત્રે ઊભા છો. દૂરથી એક ટ્રેન ધડધડાટ કરતી પસાર થાય છે. ડબ્બા એક પછી એક તમારી નજર સામેથી ઓઝલ થતા જાય છે. છેલ્લો ડબ્બો પસાર થાય છે અને તમે તેના પર એક મોટું, પીળું 'X' જુઓ છો. ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જો કોઈ ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બા પર આ નિશાન ન હોય તો શું થાય? સ્ટેશન માસ્ટરના શ્વાસ કેમ અધ્ધર થઈ જાય? આ માત્ર એક અક્ષર નથી, પણ હજારો મુસાફરોની જિંદગી અને મોત વચ્ચેની એક પાતળી રેખા છે. જો આ 'X' ન દેખાય, તો રેલવે તંત્રમાં સાયરન વાગવા માંડે છે અને એક મોટી દુર્ઘટનાના સંકેત મળે છે. ચાલો, આજે રેલવેના આ સૌથી મોટા 'ઓપન સિક્રેટ' પરથી પડદો ઉચકીએ.

ભારતીય રેલવે (Indian Railways) એ દુનિયાનું ચોથું સૌથી મોટું રેલ નેટવર્ક છે. દરરોજ લાખો લોકો મુસાફરી કરે છે, પરંતુ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે રેલવેના ડબ્બા પર લખેલા કોડ્સ, નંબરો અને નિશાનો એક ખાસ 'ટેકનિકલ ભાષા' છે. આજે આપણે જાણીશું કે ટ્રેનના છેલ્લા કોચ પરના 'X' અને 'LV' નો સાચો અર્થ શું છે.

જાણવા જેવું: રેલવેમાં સુરક્ષા અને સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ માટે દર વર્ષે કરોડોનું બજેટ ફાળવવામાં આવે છે. Railway Recruitment Board (RRB) દ્વારા ભરતી થતી પરીક્ષાઓમાં પણ આ સિગ્નલિંગના પ્રશ્નો પૂછાય છે.

1. છેલ્લા ડબ્બા પર પીળું 'X' શા માટે હોય છે?

ઘણા લોકોને લાગે છે કે આ નિશાન ટ્રેન પૂરી થઈ ગઈ છે તે દર્શાવવા માટે છે. વાત સાચી છે, પણ તે અડધું સત્ય છે. આ 'X' (ચોકડી) નું નિશાન પીળા રંગનું હોય છે જેથી તે દૂરથી પણ સ્પષ્ટ દેખાય. આ નિશાનનો મુખ્ય હેતુ સુરક્ષા (Safety) છે.

🚨 સ્ટેશન માસ્ટર માટેનો મેસેજ

જ્યારે કોઈ ટ્રેન સ્ટેશન પરથી પસાર થાય છે, ત્યારે સ્ટેશન માસ્ટર અથવા પ્લેટફોર્મ પર ઉભેલા ગાર્ડની ફરજ હોય છે કે તે છેલ્લા ડબ્બા પરનું 'X' નિશાન જુએ. જો સ્ટેશન માસ્ટરને છેલ્લા ડબ્બા પર 'X' દેખાય, તો તેનો અર્થ એ છે કે "આખી ટ્રેન સલામત રીતે પસાર થઈ ગઈ છે."

જો 'X' ન દેખાય તો શું થાય?

જો પસાર થતી ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બા પર 'X' ન હોય, તો તેનો અર્થ ભયજનક હોઈ શકે છે:

• તેનો અર્થ એ છે કે ટ્રેનના પાછળના અમુક ડબ્બા (Coaches) રસ્તામાં જ છૂટા પડી ગયા છે (Train Parting).
• ટ્રેન બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગઈ છે અને પાછળના ડબ્બા પાટા પર ક્યાંક અટકી ગયા છે.
• આવી સ્થિતિમાં સ્ટેશન માસ્ટર તરત જ પાછળથી આવતી બીજી ટ્રેનોને રોકવા માટે ઈમરજન્સી એલર્ટ જાહેર કરે છે જેથી અકસ્માત (Collision) ન થાય.

2. 'LV' બોર્ડનો અર્થ શું છે?

તમે ઘણીવાર 'X' ની સાથે એક નાનું કાળું અને સફેદ બોર્ડ જોયું હશે જેના પર LV લખેલું હોય છે. LV નો અર્થ થાય છે:

Last Vehicle (છેલ્લું વાહન)

આ પણ રેલવે કર્મચારીઓને એ ખાતરી કરવા માટે છે કે આ જ ટ્રેનો છેલ્લો ડબ્બો છે.

3. રાત્રે અંધારામાં 'X' કેવી રીતે દેખાય? (Red Light Mystery)

સ્વાભાવિક પ્રશ્ન થાય કે રાત્રે અંધારામાં તો પીળું 'X' દેખાશે નહીં, તો ત્યારે શું? આ માટે તમે છેલ્લા ડબ્બાની નીચે એક લાલ રંગની લાઈટ (Red Blinking Light) જોઈ હશે.

• રાત્રે 'X' ને બદલે આ લાલ લાઈટ કામ કરે છે.
• આ લાઈટ સતત ઝબકતી (Blinking) હોય છે.
• જો રાત્રે પસાર થતી ટ્રેનમાં આ લાઈટ ન દેખાય, તો પણ તેને 'ઈમરજન્સી' ગણવામાં આવે છે.

મુસાફરી ટિપ્સ: લાંબી મુસાફરી દરમિયાન IRCTC Travel Insurance લેવું હિતાવહ છે. ટિકિટ બુક કરતી વખતે માત્ર થોડા પૈસામાં તમને લાખોનું સુરક્ષા કવચ મળે છે.

4. ટ્રેનના ડબ્બા પર લખેલા 5 આંકડાના નંબરનો જાદુ (Coach Numbers)

તમે કોચ પર આવા નંબરો જોયા હશે: 98335, 04052, અથવા 19205. આ કોઈ રેન્ડમ નંબર નથી. આમાં ટ્રેન ક્યારે બની તેની માહિતી છુપાયેલી છે.

નંબર (ઉદાહરણ)	પહેલા 2 આંકડા (વર્ષ)	પછીના 3 આંકડા (કોચ પ્રકાર)
98335	1998 માં બનેલો કોચ	335 (જનરલ/સ્લીપર સીરીઝ)
04052	2004 માં બનેલો કોચ	052 (AC કોચ)
18105	2018 માં બનેલો કોચ	AC 3-Tier

નોંધ: હવે નવી LHB (Linke Hofmann Busch) કોચમાં આ સિસ્ટમ થોડી બદલાઈ છે, પરંતુ જૂના ICF (વાદળી કોચ) માં આ જ પદ્ધતિ ચાલે છે. પહેલા બે આંકડા હંમેશા 'Manufacturing Year' દર્શાવે છે.

5. ડબ્બા પરની પટ્ટીઓ (Stripes) શું કહે છે?

વાદળી રંગના ડબ્બા પર તમે ખૂણામાં અલગ અલગ રંગની પટ્ટીઓ જોઈ હશે. આ મુસાફરોને દૂરથી જ કોચ ઓળખવામાં મદદ કરે છે.

• પીળી પટ્ટી (Yellow Stripes): આ જનરલ ડબ્બો (Unreserved Coach) છે. જેમાં રિઝર્વેશન વગર મુસાફરી થઈ શકે છે.
• સફેદ પટ્ટી (White Stripes): આ જનરલ ડબ્બો છે.
• ગ્રે/લીલી પટ્ટી: આ મહિલાઓ માટે અનામત કોચ દર્શાવે છે.
• લાલ પટ્ટી (EOG): રાજધાની કે શતાબ્દી જેવી ટ્રેનોમાં જનરેટર કાર પર હોય છે.

નિષ્કર્ષ: રેલવેની સતર્કતા

આપણી સુરક્ષા માટે રેલવે તંત્ર કેટલા નાનામાં નાના સંકેતોનો ઉપયોગ કરે છે તે ખરેખર અદ્ભુત છે. હવે પછી જ્યારે તમે રેલવે સ્ટેશન પર હોવ અને ટ્રેન પસાર થાય, ત્યારે માત્ર ટ્રેન ન જોતા, પણ છેલ્લે રહેલા તે 'X' ને જરૂર જોજો અને સ્ટેશન માસ્ટરને સલામ કરજો જે તમારી સુરક્ષા માટે જાગૃત છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

Q1: શું વંદે ભારત એક્સપ્રેસમાં પણ પાછળ X હોય છે?

હા, નિયમ મુજબ ભારતીય રેલવેની દરેક પેસેન્જર અને ગુડ્સ ટ્રેનના છેલ્લા વાહન પર કોઈને કોઈ સ્વરૂપે Last Vehicle Indication હોવું ફરજિયાત છે, પછી તે X હોય કે ડિજિટલ માર્કર.

Q2: ટ્રેનના હોર્ન (Horn) ના અલગ અલગ અવાજનો શું મતલબ છે?

જો ટ્રેન નાના-નાના હોર્ન વગાડે તો તેનો અર્થ થાય છે કે ટ્રેનમાં કોઈ ટેકનિકલ ખામી છે. જો લાંબુ હોર્ન વગાડે તો તેનો અર્થ છે કે ટ્રેન નોન-સ્ટોપ પસાર થઈ રહી છે.

Q3: જો ટ્રેનનો ડબ્બો છૂટો પડી જાય તો ડ્રાઈવરને કેવી રીતે ખબર પડે?

આધુનિક ટ્રેનોમાં એર પ્રેશર ડ્રોપ થવાથી એન્જિનમાં એલાર્મ વાગે છે. પરંતુ જૂની સિસ્ટમમાં ગાર્ડ અને સ્ટેશન માસ્ટરનું વિઝ્યુઅલ ચેકિંગ (X નિશાન જોવું) સૌથી મહત્વનું હતું.

Q4: ટ્રેનની ટિકિટ પર લખેલા PNR નંબરનો શું ઉપયોગ છે?

PNR (Passenger Name Record) એ 10 આંકડાનો યુનિક નંબર છે જે તમારી મુસાફરીની તમામ વિગતો સાચવે છે. તેના દ્વારા જ તમે ટિકિટ કન્ફર્મ છે કે વેઈટિંગ તે જાણી શકો છો.

Gujju Samachar

Daily Breaking News

Note :

અમારા દ્વારા પુરી પાડવામાં આવતી માહિતી એ માત્ર અમારા નિઃસ્વાર્થ પણાના હેતુના આશયથી ઈન્ટરનેટ અને અન્ય માધ્યમ થકી માહિતી મેળવીને ફક્ત ને ફક્ત શૈક્ષણિક અર્થે લોકો સુધી પહોંચાડવાનો છે. માટે કોઈ પણ વસ્તુનું સેવન તથા કોઈપણ જાતની આયુર્વેદિક ઔષધી કે ઘરગથ્થુ પ્રયોગ કરતા પહેલા તમારા અનુભવી વૈદ્ય, ફેમિલી ડોક્ટર કે જે તે વિષયના નિષ્ણાંત ની સલાહ અવશ્ય લો.