શું ખરેખર ગંગાજળ પર 18 ટકા GST લગાવાયો?

River Ganges (ગંગા નદી) ને ભારતની મુક્તિ નદી માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે Ganga Water (ગંગા જળ) નું એક ટીપું મરનારના મોંમાં પડે તો તેને મોક્ષ મળે છે. શું આ પવિત્ર ગંગા જળ પર ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ કે GST (જીએસટી) લાદવામાં આવ્યો છે? કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેનું એક ટ્વિટ આ દિશામાં નિર્દેશ કરે છે. તે ટ્વીટમાં તેમણે કહ્યું છે કે ગંગાના પાણી પર 18 ટકા જીએસટી લગાવવામાં આવ્યો છે.

સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ એક્સાઈઝ એન્ડ કસ્ટમ્સ એટલે કે CBIC એ GST on Ganga water (ગંગા જળ પર GST) લાદવા અંગે સ્પષ્ટતા જાહેર કરી છે. CBICએ ગંગાના જળ પર GST લગાવવાના સમાચારને ખોટા ગણ્યા છે. CBICએ કહ્યું કે દેશમાં GST લાગુ થયો ત્યારથી ગંગાના પાણીને અને પૂજા સામગ્રીને GSTની બહાર રાખવામાં આવ્યું છે.

Clarification regarding certain media reports on applicability of GST on Gangajal. pic.twitter.com/t598ahN07x

— CBIC (@cbic_india) October 12, 2023

ખડગે એ શું કહ્યું?

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને સંબોધતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ એક ટ્વિટમાં લખ્યું, 'મોક્ષદાતા માતા ગંગા, એક સામાન્ય ભારતીય માટે તેમના જન્મથી તેમના જીવનના અંત સુધી ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. તમે આજે ઉત્તરાખંડમાં છો તે સારું છે, પરંતુ તમારી સરકારે પવિત્ર ગંગાના જળ પર જ 18% GST લગાવી દીધો છે. મેં એક વાર પણ વિચાર્યું નથી કે જે લોકો ગંગાનું પાણી તેમના ઘરે પહોંચાડે છે તેમના પર શું બોજ પડશે. આ તમારી સરકારની લૂંટ અને દંભની ચરમસીમા છે."

मोदी जी,

एक आम भारतीय के जन्म से लेकर उसकी जीवन के अंत तक मोक्षदायिनी माँ गंगा का महत्त्व बहुत ज़्यादा है।

अच्छी बात है की आप आज उत्तराखंड में हैं, पर आपकी सरकार ने तो पवित्र गंगाजल पर ही 18% GST लगा दिया है।

एक बार भी नहीं सोचा कि जो लोग अपने घरों में गंगाजल मँगवाते हैं,… pic.twitter.com/Xqd5mktBZG

— Mallikarjun Kharge (@kharge) October 12, 2023

GSTનું સત્ય શું છે?

જ્યારે અમે જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો તો અમને જાણવા મળ્યું કે GST on Gangajal (ગંગાજળ પર GST) લાદવા અંગે કોઈ સ્પષ્ટ સૂચના નથી. હા, GST ચોક્કસપણે પેકેજ્ડ પાણીની બોટલ પર લાગુ થાય છે. આ વ્યવસ્થા 25 જાન્યુઆરી, 2018થી અમલમાં છે. જો 20 લીટરની બોટલમાં પાણી કે ગંગાજળ પેક કરવામાં આવે તો તેના પર 25 ટકા જીએસટી લાગશે. અન્ય પેકેજિંગ જથ્થામાં પેકેજ્ડ પાણીની બોટલ પર 18 ટકાના દરે GST વસુલ થાય છે. બોટલ્ડ નેચરલ હોય કે આર્ટિફિશિયલ મિનરલ વોટર, ગંગા વોટર હોય કે સ્પ્રિંગ વોટર કે હિમાલયન વોટર, દરેક વસ્તુ પર જીએસટીનો દર એક જ સરખો રાખ્યો છે.

કેન્દ્ર સરકારે ગંગા નદીના પાણી પર 18 ટકા જીએસટી લગાવવાના કોંગ્રેસના આરોપનો જવાબ આપ્યો છે. એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે દેશભરમાં પૂજા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ગંગા જળ અને પૂજા સામગ્રીને GSTના દાયરામાં બહાર રાખવામાં આવી છે. GST કાઉન્સિલની 14મી અને 15મી બેઠકમાં 18/19 મે 2017 અને 3 જૂન 2017ના રોજ પૂજા સામગ્રી પરના GST અંગે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. પછી તેને સ્લેબની બહાર રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. તેથી પૂજામાં સામેલ તમામ વસ્તુઓને GSTની બહાર રાખવામાં આવી છે.

પાણી પર GST નથી

GST વિભાગના એક વરિષ્ઠ અધિકારીનું કહેવું છે કે વાયુયુક્ત, ખનિજ, નિસ્યંદિત, ઔષધીય, આયોનિક, બેટરી વપરાતા અથવા બોટલ્ડ પાણી સિવાયના પાણી પર કોઈ GST નથી. મતલબ કે જો તમે તમારા ઘડા કે ડોલમાં ગંગાનું પાણી ભરી રહ્યા છો તો તેના પર કોઈ GST લાગશે નહીં. પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ તે જ ગંગા જળને બોટલમાં વેચી રહ્યું છે તો તેના પર જીએસટી વસૂલવામાં આવશે.

અમિત માલવિયાએ કોંગ્રેસ પર વળતો પ્રહાર કર્યો

ભાજપના આઈટી સેલના વડા અમિત માલવિયાએ કોંગ્રેસ પર વળતો પ્રહાર કર્યો છે. તેણે તેની આગળ સ્પષ્ટતા કરી લખ્યું. 2017માં GST લાગુ થયા પછી "પૂજા સામગ્રી" GST મુક્ત છે. તાજેતરના કોઈ નોટિફિકેશનમાં પેકેજ્ડ વોટર બોટલ અથવા ગંગાના પાણી પરના GST દરમાં કોઈ ફેરફારનો સંકેત આપવામાં આવ્યો નથી.

Kharge ji,

It is clearly mentioned, under entry # 99, of Notification 2/2017, that water attracts NIL GST. The GST Council, in its 47th meeting, held on 28th-29th June, 2022, further clarified this.

“Puja Samagri" has been GST-free, since the onset of GST in 2017. No recent… https://t.co/eIEkbkUwjM

— Amit Malviya (@amitmalviya) October 12, 2023

તેમણે વધુમાં કહ્યું કે કોંગ્રેસ માટે આ તથ્યોને ખોટી રીતે રજૂ કરવી એ માત્ર બેદરકારીની ભૂલ નથી પણ ગેરમાર્ગે દોરવા માટે જાણી જોઈને કરવામાં આવેલો પ્રચાર પણ છે. 'ઇલેક્ટોરલ હિંદુ' પાર્ટીએ દાયકાઓથી હિન્દુઓ માટે કોઈ સમર્થન દર્શાવ્યું નથી. કૉંગ્રેસ માત્ર મૂક પ્રેક્ષક જ રહી ન હતી, પરંતુ DMK જેવા ભારતના સહયોગી પક્ષોએ પણ હિંદુઓ અને સનાતન ધર્મને ગંભીર રોગો સમાન ગણાવ્યા હતા, AAP સહિત કોંગ્રેસના ઘણા સાંસદો અને ધારાસભ્યોએ સનાતન ધર્મને નબળો પાડવાના આહ્વાનને સમર્થન આપ્યું હતું. તે શરમજનક છે કે કોંગ્રેસ હવે હિન્દુઓ માટે ચિંતિત હોવાનો ઢોંગ કરે છે અને ખોટી માહિતી અને અર્ધસત્ય ફેલાવવાનો આશરો લે છે.

કેન્દ્રને GST લાદવાનો કે મુક્તિ આપવાનો કોઈ અધિકાર નથી

કેન્દ્રીય નાણા મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીનું કહેવું છે કે GST કાઉન્સિલને એ નક્કી કરવાનો અધિકાર છે કે કયો સામાન GSTને આધીન રહેશે અને કયો GSTમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવશે. કેન્દ્ર સરકારની સાથે સાથે તમામ રાજ્ય સરકારો GST કાઉન્સિલમાં ભાગ લે છે. જો કોઈપણ વસ્તુ પર GST લાદવામાં આવે છે તો તેના માટે માત્ર કેન્દ્ર સરકારને જવાબદાર ઠેરવવી યોગ્ય નથી. રાજ્યો પણ આ નિર્ણય માટે સહમત છે. જેના કારણે આ દરખાસ્ત પસાર કરવામાં આવી છે. માત્ર કેન્દ્ર સરકારની ઈચ્છાશક્તિને કારણે આવું થતું નથી.