કમર બચાવવી હોય તો આવું ગાદલું અને ઓશીકું છોડી દેજો!

શું તમને પણ સવારે ઉઠતાની સાથે જ કમરમાં સણકા ઉપડે છે? શું તમે પણ એમ માનીને ડરી રહ્યા છો કે હવે તો ઓપરેશન જ એકમાત્ર રસ્તો છે અને કદાચ લકવો મારી જશે? ઘડીક થોભો! તમારી આ માન્યતા કદાચ તમારું જીવન બરબાદ કરી રહી છે. WHO ના રિપોર્ટ મુજબ માથાના દુખાવા પછી દુનિયામાં સૌથી વધુ જોવા મળતી તકલીફ કમરનો દુખાવો છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે 99% કિસ્સાઓમાં ઓપરેશનની કોઈ જ જરૂર હોતી નથી? આજે આપણે જાણીતા સ્પાઇન સર્જન ડૉ. અમિત ઝાલા પાસેથી જાણીશું કે કઈ રીતે માત્ર એક 20 સેકન્ડનો નિયમ તમારી કરોડરજ્જુ બચાવી શકે છે. આ લેખ વાંચ્યા પછી તમારો ડર ગાયબ થઈ જશે અને તમે એક દર્દમુક્ત જીવન તરફ પહેલું પગલું ભરશો.

આધુનિક જીવનશૈલી: કમરના દુખાવાનું મુખ્ય કારણ

આજના જમાનામાં કમરનો દુખાવો માત્ર વૃદ્ધોની સમસ્યા નથી રહ્યો. ડૉ. અમિત ઝાલાના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યારની યુવા પેઢી (Gen Z) માં પણ કમરના દુખાવાના કેસ વધી રહ્યા છે. તેનું મુખ્ય કારણ આપણી બદલાયેલી લાઈફસ્ટાઈલ છે.

આપણે કલાકો સુધી લેપટોપ અને મોબાઈલ સ્ક્રીન સામે ઝૂકીને બેસી રહીએ છીએ. વ્હોટ્સએપ (WhatsApp) કે રીલ્સ જોતી વખતે આપણી ગરદન અને કમર નીચે તરફ નમેલી હોય છે, જેના કારણે કરોડરજ્જુ પર અસાધારણ દબાણ આવે છે. ડૉક્ટર જણાવે છે કે કમરના દુખાવાના બે મુખ્ય કારણો છે:

• Overuse (વધારે પડતો ઉપયોગ): શરીરની ક્ષમતા કરતા વધારે શ્રમ કરવો.
• Abuse (ખોટો ઉપયોગ): ખોટી રીતે બેસવું, સુવું કે વજન ઊંચકવું.

કમર બચાવવી હોય તો આવું ગાદલું અને ઓશીકું છોડી દેજો!

ડૉ. અમિત ઝાલાના જણાવ્યા મુજબ, તમારી સુવાની આદતો તમારી કમરના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. અહીં જાણો શું કરવું અને શું ટાળવું:

• ૧. હોટલ જેવા ગાદલા ટાળો ઘણા લોકો માને છે કે પોચા ગાદલા સારા હોય છે, પરંતુ ડૉક્ટર ચેતવણી આપે છે કે હોટલના ગાદલા સામાન્ય રીતે ખૂબ જ સોફ્ટ (પોચા) અને ડનલોપ વાળા હોય છે. આવા ગાદલામાં તમારું શરીર ખૂંપી જાય છે અને મણકાને પૂરતો ટેકો મળતો નથી, જે કમરના દુખાવાનું કારણ બની શકે છે.
• ૨. સાચું ગાદલું પસંદ કરો તમારું ગાદલું હંમેશા 'ફર્મ' (Firm) હોવું જોઈએ. તેનો અર્થ એ કે તે બહુ કડક પણ ન હોવું જોઈએ અને બહુ પોચું પણ નહીં. તે તમારા શરીરના આકાર પ્રમાણે સહેજ એડજસ્ટ થાય અને યોગ્ય સપોર્ટ આપે તેવું હોવું જોઈએ.
• ૩. શું જમીન પર સુવું યોગ્ય છે? ના, સીધી સપાટ જમીન પર સુવું પણ યોગ્ય નથી. જમીન સપાટ હોવાથી તે ગરદન અને કમરના કુદરતી વળાંકો (Curves) ને સપોર્ટ આપી શકતી નથી. પહેલાના જમાનામાં લોકો ખાટલા (ઢાળીયા) પર સુતા હતા જે વળાંક લેતા હતા, પણ કડક જમીન મણકા પર દબાણ લાવી શકે છે.
• ૪. ઓશીકું વાપરવું કે નહીં? ઓશીકા વગર સુવું એ એક ખોટી માન્યતા છે. જ્યારે તમે પડખું ફરીને સુવો છો, ત્યારે તમારા ખભા અને માથા વચ્ચે એક ગેપ (જગ્યા) રહી જાય છે. ઓશીકું આ ગેપ પૂરો કરે છે. જો ઓશીકું ન હોય તો ગરદન વાંકી થઈ જાય છે અને તેના પર બિનજરૂરી તાણ (Strain) આવે છે.
• ૫. કેવું ઓશીકું શ્રેષ્ઠ છે? તમારે બહુ મોંઘા મેમરી ફોમ કે ડનલોપના ઓશીકા લેવાની જરૂર નથી. ડૉક્ટર સલાહ આપે છે કે સાદા રૂ (Cotton) ના ઓશીકા વાપરવા સૌથી વધુ હિતાવહ છે.

મણકાની તકલીફ અને સર્જરી: ડર vs હકીકત

ઘણા લોકોને ડર હોય છે કે જો કમરનો દુખાવો થાય અને MRI કરાવવું પડે, તો તેનો અર્થ એ કે હવે Spine Surgery (સ્પાઇન સર્જરી) કરાવવી જ પડશે. આ એક મોટી ગેરસમજ છે.

નિષ્ણાત ડૉક્ટર સ્પષ્ટ કરે છે કે 100 માંથી માત્ર 1 જ વ્યક્તિને સર્જરીની જરૂર પડે છે. બાકીના 99% લોકો કસરત, ફિઝિયોથેરાપી અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર દ્વારા સાજા થઈ શકે છે. જો તમે સારા Health Insurance (હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ) પ્લાન ધરાવતા હોવ તો પણ, સર્જરી એ હંમેશા છેલ્લો વિકલ્પ હોવો જોઈએ.

શું સ્પાઇન સર્જરી જોખમી છે?

લોકો માને છે કે મણકાના ઓપરેશન પછી બેડ રેસ્ટ આવે છે અથવા લકવો થવાનો ભય રહે છે. ડૉ. ઝાલા જણાવે છે કે આધુનિક વિજ્ઞાન ઘણું આગળ વધી ગયું છે. હવે Minimally Invasive Spine Surgery (દૂરબીનથી થતું ઓપરેશન) ઉપલબ્ધ છે.

• માત્ર 8-10 mm નો નાનો છેકો મુકાય છે.
• સ્નાયુઓને કાપવાની જરૂર નથી પડતી.
• દર્દી ઓપરેશનના 6 કલાક પછી ચાલી શકે છે.
• બીજા દિવસે હોસ્પિટલમાંથી રજા મળી જાય છે.
• સક્સેસ રેટ 97-98% જેટલો ઊંચો છે.

રેડ ફ્લેગ્સ: ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું જ જોઈએ?

સામાન્ય કમરનો દુખાવો 3 થી 7 દિવસમાં મટી શકે છે, પરંતુ અમુક લક્ષણોને અવગણવા ન જોઈએ. નીચે મુજબના "રેડ ફ્લેગ્સ" દેખાય તો તાત્કાલિક નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો:

1. 20 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકમાં સતત કમરનો દુખાવો.
2. 60-70 વર્ષથી વધુ ઉંમરની વ્યક્તિમાં દુખાવો.
3. દુખાવાની સાથે તાવ આવવો (ઇન્ફેક્શન હોઈ શકે).
4. પગમાં ઝણઝણાટી થવી અથવા દુખાવો પગ સુધી લંબાવો (જેને આપણે સાઈટિકા કહીએ છીએ).
5. સૌથી ગંભીર: પેશાબ કે સંડાાસ પરનો કંટ્રોલ ગુમાવવો.

ગર્ભાવસ્થા અને કમરનો દુખાવો: ઇન્જેક્શનનો વાંક નથી!

આપણા સમાજમાં એક બહુ મોટી ગેરમાન્યતા છે કે ડિલિવરી સમયે કમરમાં અપાતા ઇન્જેક્શન (Spinal Anesthesia) ને કારણે આજીવન કમરનો દુખાવો રહે છે. ડૉ. અમિત ઝાલા આ વાતને સદંતર નકારે છે.

તેઓ સમજાવે છે કે પ્રેગ્નન્સી પછીના કમરના દુખાવાના સાચા કારણો આ છે:

• પેટ મોટું થવાથી કરોડરજ્જુ પર વજન વધવું.
• પેટના સ્નાયુઓ (Core Muscles) નબળા પડવા.
• ડિલિવરી સમયે પેલ્વિસના લિગામેન્ટ્સ પર દબાણ.
• બાળકના જન્મ પછી સ્ત્રીઓ દ્વારા આરામનો અભાવ અને ફીડિંગ માટે સતત બેસી રહેવું.

આથી, ઇન્જેક્શનને દોષ આપવાને બદલે સ્ત્રીઓએ કસરત અને કેલ્શિયમ યુક્ત આહાર પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.

તમારા માટે ખાસ ટિપ: 20-20-20 નો નિયમ

જો તમે આઈટી પ્રોફેશનલ હોવ અથવા ડેસ્ક જોબ કરતા હોવ, તો ડૉ. ઝાલા એક અદભૂત નિયમ સૂચવે છે - 20-20-20 રૂલ. દર 20 મિનિટે, 20 સેકન્ડ માટે ઉભા થાઓ અને 20 ફૂટ દૂર જુઓ. આનાથી તમારા સ્નાયુઓને આરામ મળશે અને આંખોનો થાક પણ ઘટશે.

જીમ અને યોગ: શું કરવું અને શું નહીં?

જીમમાં જનારા યુવાનો માટે ડૉક્ટરે ખાસ ચેતવણી આપી છે. 'ઈગો લિફ્ટિંગ' (બીજાને બતાવવા વધારે વજન ઉપાડવું) ટાળવું જોઈએ. Deadlift જેવી કસરતો નિષ્ણાતની દેખરેખ હેઠળ અને પોતાની ક્ષમતા મુજબ જ કરવી જોઈએ.

યોગ અને જીમ બંને જરૂરી છે. યોગ (Yoga) સ્ટ્રેચિંગ માટે શ્રેષ્ઠ છે, જ્યારે જીમ (Gym) સ્નાયુઓની તાકાત (Strength) વધારે છે. બંનેનું સંતુલન રાખવાથી કરોડરજ્જુ સ્વસ્થ રહે છે. આ ઉપરાંત, આઉટડોર એક્ટિવિટીઝ જેવી કે ચાલવું અને દોડવું સૂર્યપ્રકાશ (Vitamin D) આપે છે જે હાડકાં માટે અનિવાર્ય છે.

સુવાની સાચી રીત: ગાદલું કેવું હોવું જોઈએ?

શું જમીન પર સુવાથી કમરનો દુખાવો મટી જાય? ના, આ પણ એક મિથ છે. આપણી કરોડરજ્જુમાં ત્રણ વળાંક (Curves) હોય છે. જમીન જેવી સપાટ જગ્યા પર સુવાથી આ વળાંકોને સપોર્ટ મળતો નથી.

શ્રેષ્ઠ ગાદલું: બહુ પોચું (Soft) પણ નહીં અને બહુ કડક પણ નહીં. 'ફર્મ' (Firm) ગાદલું જે શરીરના આકાર મુજબ એડજસ્ટ થાય તે બેસ્ટ છે. હોટેલના ડનલોપવાળા પોચા ગાદલા લાંબા ગાળે નુકસાન કરી શકે છે. ઓશીકું પણ વાપરવું જોઈએ જેથી ગરદન અને ખભા વચ્ચેની જગ્યા ભરાઈ રહે.

મહત્વનું: કમરના દુખાવા માટે કોઈ 'થર્મોમીટર' નથી હોતું. તે એક વ્યક્તિલક્ષી (Subjective) અનુભવ છે. તેથી જો તમને તકલીફ લાગે, તો ઘરેલું ઉપચારમાં સમય બગાડવાને બદલે વહેલી તકે નિદાન કરાવવું હિતાવહ છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

પ્રશ્ન 1: શું કમરના દુખાવા માટે હંમેશા MRI કરાવવું જરૂરી છે?

જવાબ: ના, સામાન્ય સ્નાયુના દુખાવા માટે MRI ની જરૂર નથી હોતી. જો દુખાવો લાંબો સમય ચાલે અથવા રેડ ફ્લેગ્સ દેખાય તો જ ડોક્ટર MRI ની સલાહ આપે છે.

પ્રશ્ન 2: શું મણકાના ઓપરેશન પછી વ્યક્તિ ક્યારેય વજન નથી ઉચકી શકતી?

જવાબ: આ ખોટું છે. મિનિમલી ઇન્વેઝિવ સર્જરી બાદ વ્યક્તિ થોડા જ અઠવાડિયામાં પોતાનું સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે અને ધીરે ધીરે વજન પણ ઉચકી શકે છે.

પ્રશ્ન 3: કમરના દુખાવામાં મસાજ કરાવવો જોઈએ?

જવાબ: મસાજ, એક્યુપ્રેશર કે શેક કરવાથી ટેમ્પરરી રાહત મળે છે કારણ કે તે 'મિકેનિકલ પેઇન કિલર' જેવું કામ કરે છે. તેનાથી નુકસાન નથી, પણ તે કાયમી ઇલાજ નથી.

પ્રશ્ન 4: શું કમરનો દુખાવો વારસાગત હોઈ શકે?

જવાબ: હા, અમુક કિસ્સામાં જન્મજાત રચનાત્મક ખામીઓ (Congenital abnormalities) ને કારણે નાની ઉંમરે કમરનો દુખાવો થઈ શકે છે.

નિષ્કર્ષ

કમરનો દુખાવો એ તમારી જિંદગીનું પૂર્ણવિરામ નથી. 90% થી વધુ કિસ્સાઓમાં તમારે કોઈ હોસ્પિટલના બિછાને પડ્યા રહેવાની કે મોંઘા Medical Loans લેવાની જરૂર નથી પડતી. જરૂર છે તો માત્ર જાગૃતિની, સાચી લાઈફસ્ટાઈલની અને સમયસર ડૉક્ટરની સલાહ લેવાની. પોતાની તબિયતને સાચવો, 20-20-20 નો રૂલ અપનાવો અને દર્દમુક્ત જીવન જીવો.

Gujju Samachar

Daily Breaking News

Note :

અમારા દ્વારા પુરી પાડવામાં આવતી માહિતી એ માત્ર અમારા નિઃસ્વાર્થ પણાના હેતુના આશયથી ઈન્ટરનેટ અને અન્ય માધ્યમ થકી માહિતી મેળવીને ફક્ત ને ફક્ત શૈક્ષણિક અર્થે લોકો સુધી પહોંચાડવાનો છે. માટે કોઈ પણ વસ્તુનું સેવન તથા કોઈપણ જાતની આયુર્વેદિક ઔષધી કે ઘરગથ્થુ પ્રયોગ કરતા પહેલા તમારા અનુભવી વૈદ્ય, ફેમિલી ડોક્ટર કે જે તે વિષયના નિષ્ણાંત ની સલાહ અવશ્ય લો.